To manage or not to manage?

Ontdek of leidinggeven iets voor jou is.

TEKST MIRJAM VAN IMMERZEEL

Je vingers jeuken als je ziet hoe de zaken geregeld zijn op je werk. Wat zou jij soms graag de touwtjes in handen hebben! Maar is leidinggeven leuk en ben jij er wel geschikt voor? Ontdek wanneer je een managementfunctie moet ambiëren en welke eigenschappen je nodig hebt om te slagen.

• Mensen aansturen doet een breed beroep op wat je als mens meebrengt
• De ultieme leiderschapstest bestaat niet, maar zelfkennis is een belangrijke graadmeter
• Laat zwakke punten je niet afschrikken: er zijn genoeg manieren om praktische vaardigheden onder de knie te krijgen

Misschien vraag je het je al een tijdje af: is leidinggeven iets voor mij? En mogelijk volgt daarop meteen een irritant stemmetje dat zegt: ja maar, ik vind mijn vak (nog) zo leuk. Of: ik wil toch zeker niet met de rest in een slangenkuil meesissen? Of: ik trek het vast niet, alleen maar lange dagen en zware verantwoordelijkheden. Elisa de Groot, managementcoach en mede-eigenaar van adviesbedrijf In Touch Woman Resources Management, kent er nog wel zo een: 'Vaak vinden vrouwen zichzelf nog niet klaar om leiding te geven als ze een aanbod krijgen. Velen zijn in dit soort dingen erg serieus, soms te zwaar op de hand', vertelt ze. 'Als ze de functie-eisen zien, denken ze al snel - te snel - dat ze er niet aan voldoen.'

'Honderd procent aansluiting is meestal niet nodig', vult haar compagnon Monic Bührs aan. Zij heeft wel een tip voor vrouwen die twijfelen of leidinggeven wat voor ze is: onderschat jezelf niet. 'Dat lieve bescheiden meisje zit misschien nog ingebakken, maar je hebt meer dan dat in je mars. Denk eens aan je eerdere goede ervaringen. Waarom zou je het nu ook niet goed doen?'

In Nederland nemen iedere dag meer dan 44.000 hoger opgeleide vrouwen de leiding op hun werk. In kantoortuinen en keukens, als zorgmanager of zakenvrouw, met twee medewerkers of een paar duizend. Joyce Slegers (37), is een van hen. Ze is manager bij de Efteling, waar het Anderrijk, het gedeelte van het pretpark waar attracties als de Piraña staan, onder haar hoede valt. Ze geeft er leiding aan ongeveer tweehonderd mensen, allen vaste medewerkers, seizoensmensen en vakantiekrachten bij elkaar opgeteld. Thuis deelt Slegers met haar partner - ook een manager - de zorg voor hun driejarige dochter. Ze werken beiden voltijds, zij één dag in het weekend (het blijft een pretpark). Deze winter gaat ze terug naar 32 uur, maar ze houdt haar functie. Slegers hoeft niet lang na te denken over de vraag wat ze leuk vindt aan haar baan als leidinggevende: lekker je eigen gang gaan en samenwerken. Een goed gesprek hebben met een medewerker die in de put zit. Een mooie omzet maken.

Ken jezelf
Maar stel, je staat nog midden in je vak waarin je nog elke dag dingen leert en je vindt dat geweldig mooi. Waarom zou je dan het management ingaan? Soms lijkt het wel alsof 'baasje spelen' de enige weg tot loopbaangeluk zou zijn. Onzin natuurlijk. Maar dat neemt niet weg dat een managementbaan een andere fase in je carrière inluidt, met nieuwe ervaringen en vooral veel meer invloed op je werk. Soms moet je het misschien gewoon proberen om te weten te komen of het iets voor je is.

Suzanne Kern (33) bijvoorbeeld werkte na haar studie maatschappelijk werk jarenlang bij welzijnsorganisatie Humanitas. Toen haar directe manager vertrok, keek iedereen naar Kern om haar op te volgen. Alsof ze dat even zou doen. Ze twijfelde aanvankelijk sterk, maar kwam erachter dat ze toch graag wilde en allemaal ideeën had over hoe het op haar afdeling beter zou kunnen. Kern bedacht er iets op. 'Ik heb bedongen dat ik het negen maanden als interim kon doen, om uit te vinden of leidinggeven iets voor mij was', vertelt ze. Inmiddels is ze coördinator van twee afdelingen. Kern geeft toe dat ze misschien wel erg voorzichtig en onzeker was, maar de constructie is haar toch goed bevallen.

Een proeftijd of inwerkingstijd kan dus helpen om je twijfels weg te nemen. Als aspirant-leidinggevende doe je er sowieso goed aan om steun te vragen aan het hoger management, als coach of gewoon als klankbord. Zorg in ieder geval dat je met iemand - buiten je aanstaande medewerkers - je vragen en afwegingen kunt bespreken. Grote organisaties bieden managers in de dop over het algemeen meer steun dan kleine. Ze hebben assessments om hun capaciteiten in kaart te brengen en trainen de ontbrekende vaardigheden erbij. Trainees kunnen vaak ook een beroep doen op een mentor of coach. Maar volgens Resi Becker (32), projectmanager bij TPG Post waar een dergelijk managementdevelopmentprogramma bestaat, begint het toch vooral bij jezelf. 'Wat zegt je intuïtie? Sta je open voor nieuwe kennis en ervaringen? In hoeverre geef je ook leiding aan je eigen leven? Kennis over je vak opdoen, is niet zo moeilijk. Dat kost vooral tijd en moeite. Maar mensen aansturen doet een veel breder beroep op wat je als mens meebrengt.'

Vrouwen doen het beter
Vrouwen die dubben over hun volgende carrièrestap moeten dus ook eens goed kijken naar de bagage die ze al in huis hebben. Over je typisch vrouwelijke capaciteiten zou je je volgens managementgoeroes in ieder geval weinig zorgen hoeven te maken. 'Die zullen je als manager heel goed van pas komen: oog hebben voor communicatie, relatieopbouw, sfeer en motivatie is onmisbaar', zegt bijvoorbeeld managementtrainer Jakob Zwinderman van managementadviesbedrijf Sherpas Learning. 'Je zou vrouwen daarom betere managers kunnen noemen dan mannen. Vrouwen zoeken het in samenwerking en onderhandeling. Ze werken efficiënter en zorgen dat ze hun zaakjes op orde hebben.'

Uit allerlei wetenschappelijk managementonderzoek blijkt ook dat leidinggevende vrouwen het op sommige punten beter doen dan hun mannelijke collega's. Ze stellen zich iets democratischer op. Ze luisteren beter en geven complimenten. Vrouwen delen ook makkelijker informatie en macht, wijzen enquêtes onder werknemers uit. 'Zo bekeken ben ik een typisch vrouwelijke manager', lacht Slegers van de Efteling. 'Ik wil niet autoritair overkomen. Ik ben mij heel bewust van mijn rol binnen mijn team. Als ik knopen moet doorhakken dan zorg ik altijd dat ik goede argumenten heb. Ook al vindt niet iedereen dat altijd even prettig, dan is er tenminste wel begrip voor.'

Al met al geen gek nieuws voor vrouwen die nog dubben of ze de stap moeten wagen. Maar het neemt nog niet alle twijfel weg. Want hoe zit het dan met de bergen verantwoordelijkheden, de lange dagen, de ego's en het ellebogenwerk onderweg naar de top - en net daaronder? Twijfelaars weten vaak uit eigen ervaring dat juist mooie - in managementtaal feminiene - eigenschappen je kunnen tegenwerken zodra je de touwtjes in handen wilt nemen.

En inderdaad is het aanbreken van de gouden eeuw voor de feminiene managementstijl al meerdere keren voorspeld, maar ondertussen blijft in veel bedrijfsculturen typisch masculien managementgedrag (gericht op harde resultaten en competitie) de boventoon voeren. Het bizarre is dat mannelijke managers zelfs meer dan vrouwen worden gewaardeerd als ze hun feminiene kwaliteiten tonen. Andersom kunnen vrouwen die wat masculiene kwaliteiten in de strijd gooien niet altijd op dezelfde waardering rekenen. Daarbij hebben vrouwen zelf weinig trek om als een bitch te worden gezien.

Geen make-over
De angst om los van de groep te staan is groot, legt managementcoach Elisa de Groot uit. 'Dat geldt voor zowel mannen als vrouwen. Maar als je de leiding wilt nemen, zul je wel moeten. Vergeleken met mannen zien meer vrouwen dat als een enorm hoge prijs.'

Ze pakt een vel papier en zet er een kruis op om het 'krabbenmand-mechanisme' uit te leggen. Rechts op de horizontale lijn schrijft ze intimiteit, bovenaan de verticale lijn het woord hiërarchie. 'Vrouwen blijven vaak op de horizontale lijn zitten en houden elkaar op hun plek, in de krabbenmand', vertelt ze. 'Het is er namelijk wel zo veilig en warm met elkaar. Wie de leiding neemt, plaatst zich boven de groep, op de verticale lijn. Daarvoor moet je dus iets steviger in je schoenen staan.'

Zwinderman ziet hetzelfde in zijn managementklasjes. 'Vrouwen zijn goede managers, maar tegelijk kun je ook zeggen dat vrouwen minder goede leiders voortbrengen. In de zin dat ze vaak liever niet op de voorgrond treden, terughoudend zijn. Mannen doen dat weer makkelijker.'

Maar ook dat hoeft je niet af te houden van een managementbaan, vinden de managementdeskundigen. 'Integendeel', zegt Zwinderman, 'maar het is wel iets om rekening mee te houden.' Daarbij signaleert hij overigens steeds vaker dat jonge vrouwen vroeger in de zandbak goed hebben opgelet hoe je dingen voor elkaar krijgt.

De ultieme test om te bepalen wie leiding kan geven en wie niet, bestaat nog niet. Zwinderman vindt zelfkennis een belangrijke graadmeter. 'Het is voor mij als trainer belangrijk om te weten hoe trainees omgaan met de vormende gebeurtenissen en tegenslagen in hun leven. Verwerken ze het of blijven ze ermee rondlopen? Of je je leven in eigen hand neemt, is een aanwijzing van leiderschap.'

Vrouwen die nog niet voor zichzelf weten of ze geschikt zijn voor leidinggeven, moeten zich in ieder geval niet van de wijs laten brengen door de eeuwige discussie over vrouwelijke en mannelijke talenten, vindt de nieuwe lichting vrouwelijke managers. Becker, manager bij TPG Post: 'Ik herken natuurlijk wel de verschillen. Maar je hebt een beetje van beide nodig. Vrouwen brengen wat meer sensitiviteit mee, maar als ik de hele dag compromissen zou sluiten dan schiet het gewoon niet op.'

Vrouwen moeten kennelijk iets meer jongleren met hun eigenschappen als manager en mens. 'Klopt, maar dat is nog niet het hele verhaal', zegt managementcoach Bührs. 'Wat je nooit moet vergeten, is dat leidinggeven niet een complete make-over van je persoonlijkheid vraagt. Veel vrouwen denken dat ze niet zichzelf mogen zijn. Maar dat is onzin, alsof leidinggeven niet bij vrouwen zou horen. Leidinggeven maakt niet je hele persoonlijkheid uit. Het is een rol, één van je rollen. Zodra je dat goed beseft, ben je veel vrijer om de dingen op jouw manier te doen. En dan wordt het leuk.'

Kwestie van ervaren
Maar wat te doen als je van jezelf weet dat je (te) perfectionistisch bent? Dat je makkelijk lang doorwerkt, alles liever zelf regelt in plaats van delegeert (want dan gebeurt het tenminste goed, toch?). En dat je ook nog eens over een open zenuw beschikt als het om de fijne sfeer gaat? Moet je dan maar van leidinggeven afzien?

Niet nodig, vindt managementcoach Monic Bührs, alleen zul je volgens haar wel moet slijpen aan de scherpe randjes van die hebbelijkheden. 'Bescheidenheid en iedereen te vriend willen houden, lijkt vreselijk sympathiek, maar daarmee bereik je je doelen niet altijd. Alles beter weten en zelf doen, dat werkt ook niet. Daarmee solliciteer je naar een burn-out.'

Wat Bührs maar wil aangeven, is dat als je van tevoren je zwakke kanten kent, je er iets aan kunt doen. Er zijn genoeg zelfhulpboeken, internetsites en cursussen om praktische vaardigheden onder de knie te krijgen. Vraag je werkgever of je eens met een loopbaanadviseur of managementcoach mag praten. Maar ga vooral eens praten met je eigen leidinggevende hoe hij of zij de dingen aanpakt. Slegers van de Efteling zegt veel geleerd te hebben van andere, meer ervaren managers. 'Als perfectionist wilde ik ook alles zelf doen en alles precies weten. Dat kost natuurlijk ongelofelijk veel energie en tijd. Terwijl je voorbijgaat aan de kennis en kunde van je team.'

Tegelijk kwam Slegers er beetje bij beetje achter dat ze zich over de kop werkte vergeleken met collega-managers. 'Hierdoor merkte ik dat vooral ikzelf mij dat soort eisen oplegde. Nu doe ik het anders. Laat ik meer los.'

Net als de Eftelingmanager heeft Kern van Humanitas een contract voor 32 uur, maar zij geeft toe nog steeds veel over te werken. 'Ik ben bijna getrouwd met de afdeling. Ik ben heel loyaal en weet dat het ook een valkuil kan zijn voor leidinggevenden. Daarom heb ik nu extra mensen aangenomen. Kijk, dat is natuurlijk ook een voordeel van leidinggeven: je kunt dit soort beslissingen nemen.'

Slimme managers kiezen de juiste werkgever

• Twee derde van de werkgevers heeft grote moeite met leidinggevende parttimers. Ze vinden dat hoger management altijd en overal bereikbaar moet zijn. En ze menen dat er te veel ophef wordt gemaakt over de positie van vrouwen binnen organisaties. Laat dat je niet tegenhouden, er zijn genoeg organisaties waar je wel welkom bent als leidinggevende.
• Onderzoek welke organisatie het beste bij je manier van werken past. Spreekt als managementtrainee in een grote organisatie je aan? Of liever als autodidact in het MKB? Ga je voor grote afdelingen of ligt een klein team van vakmensen je beter?
• Bepaal onder welke voorwaarden je extra verantwoordelijkheden op je wilt nemen. Flexibele arbeidstijden? Werkdag thuis? Een auto? Extra personeel? Deeltijdcontract? Heb je een plan, zoek dan de juiste afdeling of organisatie erbij.
• Houd bij welke organisaties en branches veel vrouwen in het management hebben. Maken ze er bijzonder werk van om vrouwen aan te trekken en te behouden? De werkgeversonderzoeken van www.intermediair.nl en www.loonwijzer.nl geven een goed idee.

Ben jij een goede leider (in de dop)?
Een recept voor goed leidinggeven bestaat niet. Maar er zijn wel een paar vuistregels:

Niet doen:

• niet of moeizaam communiceren
• jezelf wegrelativeren, constante zelfkritiek
• alleen maar werken, geen lol hebben
• beste vriendinnetjes-act tegenover team
• besluiteloosheid

Vooral wel doen:

• delegeren, vertrouwen
• de ontwikkeling van je team stimuleren
• actief luisteren
• feedback geven en ontvangen
• Goede werksfeer creëren

Vrij naar:
Plotseling manager. Oefeningen in leiderschap
van Gary S. Topchick, Het Spectrum, ISBN 9027495416

Verder lezen
Slagen als leidinggevende van Michael Watkins, Uitgeverij Nieuwezijds, ISBN 9057122200

Als managen uw vak is van Anton van den Dungen en Coen Dirkx, Thema, ISBN 9058710238

Straatinterviews

TEKST HIEKE VOORBERG

Jacqueline van der Lans (38) vestigingsmanager werving & selectiebureau S&C

'Toen ik twee jaar geleden op deze functie solliciteerde, deinsde ik er niet voor terug om leiding te geven. Ik was al door de wol geverfd, vanwege een leidinggevende functie boven een gevestigde orde. Hier mocht ik zelf mijn mensen kiezen en dit werkt een stuk prettiger. Iedereen uit mijn team functioneert zelfstandig. Je zou mij een democratische manager kunnen noemen, het maakt mij niet uit hoé en wanneer je het doet, zolang het resultaat maar goed is. Verder is leiderschap iets waarin je moet groeien en dat is de afgelopen jaren bij mij zeker gebeurd.'

Jitteke Runia (46) directeur-partner van recruiting & consultingbureau OnlyHuman

'Als leidinggevende ben ik vooral veel bezig met de waan van de dag, namelijk de kortetermijnbeslissingen die vaak meer ruimte in beslag nemen dan de inhoud. Van nature ben ik iemand die het voortouw neemt en als ik ideeën heb dan zie ik graag mensen achter mij aan komen om ze te verwezenlijken. Ik moet wel eens streng zijn en zet mezelf ertoe om te accepteren dat ik soms niet aardig gevonden word. Zoiets moet je van je af laten glijden.'

Saida Flores (45) medisch administratief medewerker VUMC
'Ik ben blij dat ik een gewone medewerker ben. Liever spaar ik mijn energie om aan mijn twee kinderen te besteden. Vooral omdat mijn kinderen nog jong zijn, is het thuis te intensief om er meer verantwoordelijkheid bij te hebben. Om half vijf is het voor mij genoeg geweest en dan ga ik naar huis. En in al dat geroddel en vrouwengezeur dat je als leidinggevende over je heen krijgt, daar heb ik ook geen zin in.'

Marga Wezenaar (47) verpleegkundige
'Mijn ervaringen met een leidinggevende functie waren niet al te best. Omdat ik iedereen graag gelukkig wilde zien, raakte ik overspannen. Het lukte gewoon niet om de vijftig man onder me tevreden te houden, ook al wilde ik dat nog zo graag. Ik kwam elke keer doodmoe thuis en moest het hele weekend bijkomen. Mijn gezin leed eronder, want alles stond in het teken van mijn werk. Ik ben er vijf maanden tussenuit gegaan en heb toen besloten terug te keren naar mijn oude functie. Een verstandige beslissing, ik ben gewoon niet zakelijk genoeg om leidinggevende te zijn.'

Kerenza Wessels (25) administratief medewerker rechtbank
'Ik zou graag een leidinggevende functie hebben, want verantwoordelijk zijn zie ik als een uitdaging. Tijdens werkvergaderingen kom ik altijd met ideeën over hoe het beter moet en mijn leidinggevende stelt mijn mening erg op prijs. Leidinggeven zit in mijn karakter, ik vind het leuk om dingen voor mensen uit te zoeken en ben resultaatgericht. Maar ik zou wel een leider zijn die dichtbij de werknemers staat. Zodra problemen onbespreekbaar worden, komen er meer ziekmeldingen.'

Judith Evertse (24) promovenda op de afdeling Communicatiewetenschap van de Vrije Universiteit
'Ik vervul liever een adviserende rol, in plaats van dat ik andere mensen aanstuur. Mijn moeder is directeur van een basisschool en dag en nacht in de weer met haar werk. daar voel ik niet zoveel voor. Bovendien weet ik van mezelf dat ik niet zo goed kan delegeren, ik ben heel precies en wil altijd alles weten. Volgens mij moet elke leidinggevende zijn of haar privéleven min of meer opofferen.'

Mirjam Baars (31) docente Communicatiewetenschap aan de Vrije Universiteit
'Je zou mij een coachende leider kunnen noemen, de studenten moeten verder komen en daar faciliteer ik in. Problemen los ik op met redelijkheid en humor. Met mensen die het groepsproces negatief beïnvloeden probeer ik meer contact te krijgen zodat ze niet meer anoniem zijn. Op inhoudelijk vlak wil ik best met iemand in discussie gaan, maar ik voel me niet geroepen om scheidsrechter te spelen.'