Programma helpt vrouwen bij leiderschap

HILDA BOUMA

Meer vrouwen door naar de top? Female development programma's moeten daarbij helpen.

AMSTERDAM - Diversiteit is een hot item in Nederlandse bestuurskamers. Zeker in de advocatuur, waar deken Els Unger de discussie heeft aangezwengeld. Hoe kan het dat de meerderheid (57%) van de instroom van nieuwe advocaten vrouw is, en er bij de tien grootste kantoren op partnerniveau nog maar 12% vrouwen over zijn?

Dat is niet alleen jammer voor de vrouwen die afvallen, het is ook heel kostbaar. 'Het kost een kantoor ongeveer euro 450.000 om weer iemand op dat niveau te krijgen', zegt Marry de Gaay Fortman, managing partner van advocatenkantoor Houthoff Buruma. 'Meer vrouwen komt niet alleen de cultuur ten goede, ook de harde resultaten. Bovendien vinden onze grote cliënten, vooral de Amerikaanse, het belangrijk. Er zitten dus ook zakelijk motieven achter om te streven naar meer diversiteit in de top.'

Het nieuwste wapen in de strijd heet female development programs, oftewel leiderschapsprogramma's speciaal voor vrouwen. In de advocatuur is in oktober een leergang gestart voor twaalf talentvolle vrouwen van verschillende kantoren. Het opmerkelijke is dat ze behalve een opleiding ook een persoonlijke mentor krijgen, niet van hun eigen kantoor, maar van een 'concurrent'. De mentoren zijn vrouwen die hun sporen reeds verdiend hebben in de Nederlandse advocatuur, zoals Els Unger, Lokke Moerel, Marian Kennedy, Mirjam de Blécourt en Marry de Gaay Fortman.

'Mijn mentor is Hermine Voûte van Loyens en Loeff', vertelt Miriam van Ee, kandidaat-notaris bij Nauta Dutilh, 'Ik heb nog maar één gesprek gehad en dat was vooral kennismaking. Het is een hele gedreven vrouw, die als moeder van drie kinderen heel bewust beslissingen heeft genomen over haar loopbaan. Dat soort gesprekken heb je niet zo snel met collega's.'

Van Ee had aanvankelijk wel twijfels toen ze werd gevraagd deel te nemen aan het programma. 'Ik dacht: waarom alleen voor vrouwen? Maar dat is wel veranderd', zegt ze. 'Ik was niet zo bezig met hoe de kantoorcultuur gevormd is door mannennormen. Dat soort inzichten is wel verhelderend. Ook leuk is dat de andere deelnemers ook bij grote kantoren werken, waardoor de verhalen heel herkenbaar zijn. Daar verwacht ik leuke contacten aan over te houden.'

Veel onderdelen van het programma behandelen de vraag hoe je jezelf op je werk beter in het spotlicht kunt krijgen: leren presenteren, personal branding, onderhandelen, acquireren. 'Vrouwen benoemen minder snel hun ambities', zegt De Gaay Fortman, 'ze leggen ze minder vaak op tafel bij de partner waarvoor ze werken. De beoordeling vindt vooral plaats op de harde skills. We hebben hier per definitie een uitstroom, dat is inherent aan het vak. Ongeveer een kwart van de uitstroom beschouwen wij als ongewenst. Het is heel vervelend als je onvoldoende op de hoogte bent van de ambities van de groep die je graag zou willen houden.'

Tot genoegen van Quirine Eenhorst van Clifford Chance is het programma helemaal niet 'soft'. 'Ik verwacht dat ik door het programma met de neus op de feiten gedrukt word en dat ik de leidersrol meer oppak. Ik kan me overigens voorstellen dat het ook voor mannen goed zou zijn om deze cursus te volgen. Er zijn blijkbaar verschillende manieren van leiderschap. Om het beeld compleet te maken, zouden mannen dat ook moeten gaan inzien.'

Bij accountantskantoor Ernst & Young hebben ze al sinds 2005 ervaring met speciale programma's voor vrouwen. Met succes, zegt Theo de Vries, partner bij het kantoor. 'We hebben het verloop onder vrouwen met 7,5% teruggebracht. En we hebben afgelopen jaar vijf vrouwelijke partners benoemd, dat is nog nooit vertoond.'

Bij de start van het programma heeft hij wel wat weerstand moeten breken, vertelt hij. 'Als je hier al 125 jaar geen speciale aandacht aan besteedt, waarom zou je dat dan nu wel doen? Iedereen bij ons heeft toch gelijke kansen?', verwoordt hij de oppositie. Door de feiten te tonen, kreeg hij ze over de streep. 'Tot voor kort gold: vrouwen vertrekken gemiddeld vier jaar eerder dan mannen en maken veel trager carrière. Bevordering is bij mannen heel snel geen probleem. Bij vrouwen wordt vaak gezegd: laat haar nog maar een jaartje wachten, het is nog zo'n meisje.'

Het leiderschapsprogramma van Ernst & Young werkt ook met mentoren, hier 'career watchers' genoemd. 'Het zal ons niet gemakkelijk meer gebeuren dat iemand ongemerkt vertrekt', zegt De Vries.

Zaina Ahmed-Karim werkt al ruim tien jaar bij Ernst & Young en is nu senior manager. 'Ik heb door het programma vooral beter zicht gekregen op mijn eigen leiderschapsstijl. Ik denk dat ik wat minder direct ben dan mijn mannelijke collega's', zegt ze. 'Doordat je je daarvan bewust bent, kun je daarop sturen, zonder dat je je effectiviteit verliest.'

Ze heeft het programma bijna afgerond en geeft de kennis zelf nu weer door. 'De cultuuromslag die nodig is, komt er alleen als anderen in de organisatie ook weten wat die inhoudt. Ik denk dat ik binnen de organisatie nu meer op de voorgrond treed en initiatieven neem. Als je ambitieus bent, moet je zorgen dat mensen je ook kennen. Je moet meer zijn dan die goede accountant. Hoe ik dat doe? Nou, bijvoorbeeld door dit interview te geven.'

Diversiteit in de top

• 57% nieuwe advocaten is vrouw, op partnerniveau is dat slechts 12%
• Meer vrouwen in de top komt zowel cultuur als resultaten ten goede
• Speciaal leiderschapsprogramma voor vrouwen
• in oktober gestart
• Opmerkelijk: persoonlijke mentor komt van concurrerend kantoor